iDANS Uluslararası Çağdaş Dans ve Perormans Festivali, "koreografi" mefhumunu genişleterek sahne gösterilerinin yanı sıra video yerleştirmeleri, konserler, sunum/performanslar gibi etkinlikleri de kapsıyor. Bimeras Kültür Vakfı'nın "Zaman" kavramı etrafında düzenlediği iDANS Festivali'nin ikincisinde de zamanın, mekânın, dansın ve bedenin tanımlarını sorgulayan eserler yer alıyor. iDANS aynı zamanda sanat ve bilimi, hayal gücü ve bilgiyi buluşturmaya yönelik küratöryel bir proje olduğundan performans sanatları alanına kavramsal/kuramsal bir katkıda da bulunuyor. Bu uğurdaki en önemli adımlardan biri kuşkusuz her festivalin kavramsal çerçevesine göre hazırlanan, geleneksel akademik sunumların yanı sıra alternatif müdahalelerin de yer verildiği uluslararası konferanslar serisi. 

16-17 Mayıs 2009'da İstanbul Modern Sanatlar Müzesi Sinema Salonu'nda gerçekleştirilecek dört farklı oturumdan ve iki sunum performanstan oluşan konferansta, sahne sanatlarında zamanın nasıl örüldüğü ve söküldüğü; performansın gelip geçiciliğinden ötürü zamanla olan varsayılan  kırılgan ilişkisi; dansta bireysel ve kollektif belleğin alışverişleri; dans/performansta tarihyazımı ve belgelemenin sorunları, sanatsal, felsefi, tarihsel, sosyolojik ve matematiksel vektörlerden  incelenecek.

Zamanın önceden belirlenmiş bir yapı değil de toplumsal olarak inşa edilen bir düşünce ve eylem kategorisi olduğu önermesini izlersek, "çağdaş dans" sahasına ve bu sahaya dahil olmak isteyen oyuncuların danstaki "zamansallığı" performatif olarak nasıl kurguladıklarına bakma zamanı değil mi? Zamansallık günümüz dans yaratımı ve araştırmaları alanında neye karşılık geliyor? Gösteri sanatlarında zaman kavramı dönemsel bir gösterge değilse sosyolojik, biçimsel ya da yöntemsel bir sorun mudur? Bir beden teknolojisi olarak koreografi zamanın ilişkisel, süresel ya da tekrar eden eylemler yoluyla  akümülasyonunu ya da çözümünü nasıl örgütler? iDANS bu sorulara getirilen farklı açılımları ve bunların zaman ve mekana göre çeşitlilik gösteren etkilerini, kuvvetlerini ve hareketlerini sunmayı hedefliyor.

Konferans Küratörleri:
Gurur Ertem & Noemié Solomon

16.05.09 - Cumartesi

10:30 - 12:30  PANEL 1
Zaman, Mevcudiyet ve Dönüşüm: Çağdaş Dans Pratikleri

‘Mevcudiyetin' Mevcut Silinişi

Rudi Laermans

Birçok kuramcı, genelde performansın, özelde dansın, mevcudiyete dair bir tür varlıkbilim üzerine temellendiğini öne sürer. Performansı tanımlayan "Şimdiki"-zaman, öne sürüldüğü gibi, varoluşun hem kendinden farklılaştığı hem de kendini ertelediği bir çizginin sunduğu mantığa göre, paradoksal bir biçimde belirmeyi ve kayboluşu bir araya getiriyor. Yine de bu mevcudiyet halinin varlıkbilimi, sadece performansı değil tüm iletişim süreçlerini simgeliyor. Ayrıca bir çağdaş dans performansının "şimdiki"-zamanı çoğunlukla, algının dışına taşan birleşik bir eş-varoluşun içinde ve böylelikle toparlanmış bir bakış açısının olasılığını sorgulayarak, farklı ortamlarda (hareket, ışık, ses...) çeşitli zamansallıkları bir araya getiren heterojen bir gerçekliktir. Yine de varoluş/performansın varlıkbilimini kuramlaştırmadaki en temel fikir, "gerçek" ve "sanal" arasındaki ayrılıkla ilgilidir: "Şimdi"nin eşzamanlı olarak çağrıştırdığı ve yok ettiği birçok diğer olasılığın (hareket, ışık niteliğindeki...) gerçekleştirilmesinin olanaksızlığı her "şimdi"ye, müdahale eder. Konferansımda, bu -hiç kuşkusuz soyut olan- savları, çağdaş sosyal sistemler kuramının temel anlayışlarından bazılarını seçerek ve bazen de kasten, alışılmışın dışında bir biçimde kullanarak açıklığa kavuşturmayı deneyeceğim.

Rudi Laermans Belçika'da Catholic University of Leuven'de sosyal teori eğitimi veriyor; ayrıca A.T. De Keersmaeker (Rosas) tarafından yönetilen, Brüksel'de yer alan uluslararası dans okulu PARTS'ta Teori dersleri veriyor ve 2008-2009 döneminde Berlin'deki Freie Universität'ın dans çalışmaları bölümündeki Valeska Gert konuk eğitmenlik programına davet edildi. Çağdaş sosyal ve kültürel teori, kültür politikaları, kültürel katılım ve sanat sosyolojisi gibi geniş bir alanı kapsayan yayınlar yaptı. Ayrıca, çağdaş dans ve plastik sanatlar alanında deneme yazarı olarak etkinleşmiş, kataloglarda, sanat dergilerinde ve (Performans Araştırmaları gibi) akademik yayın ve dergilerde birçok makalesi yayınlanmıştır. Şu anda çağdaş dans üzerine, kısmen, farklı kuşaklardan dansçı ve koreograflarla derinlemesine mülakatlar üzerine temellenen bir kitap yazmaktadır.

Danstaki Zaman ve Zaman Dansıyla Yüzleşmek

Geisha Fontaine

Zaman, sanatsal, bilimsel ve felsefi araştırmanın temel meselesidir. Koreografik yaratıma özel bir zaman biçiminin varoluşu, dansın öznesi/nesnesi ve malzemesi olan bedenin varlığından ayrı tutulamaz. Beden burada, başka bir beden daha üreten, dans hareketini üreten fani bir varlık olarak düşünülmüştür. Dans, çeşitli estetik mücadelelerle, kompozisyon, hareket yapılandırması ve doğaçlama süreçlerine göre ne türden bir zamansallık üretir? Çağdaş dans, şeylerin sürekli varolmalarına yardımcı olan yoğun bir zaman öne sürer. Dansın zamanı, aynı anda hem yaratıcı bir güçtür, hem de yaratılmış bir oluş'tur; yüz yüze bir deneyimdir, kendi kendini yok etmeye varan bir gerçeklik iddiasıdır.

Seçilmiş koreograflara atfen (Merce Cunningham, Jérôme Bel ve diğerleri) çağdaş dansta benimsenmiş olan birkaç zaman stratejisini tanımlayacağız. Hareket oluşumunda ve kompozisyon sürecinde, şimdiki zamanın, bu şimdi'yi varoluşa dönüştürerek, bellekle nasıl ilişkilendiğini inceleyeceğiz. Kısaca, zamanın felsefi çelişkisinin dans araştırmasıyla nasıl ilişkilendiğini ve ölümümüzün az çok bilincinde oluşumuzla, dans eden bedenin nasıl ilişkilendiğini keşfedeceğiz. Ayrıca zamanın nasıl inşa edildiğini ve performans sırasında izleyiciler tarafından nasıl algılandığını da inceleyeceğiz. Farklı dans yapıtlarının, kişisel sanatsal yaklaşımımızı da içeren sunumu bu incelemelere ışık tutacak.

Geisha Fontaine sanat felsefesi dalında doktora yapmıştır (Université Panthéon Sorbonne, Paris) ve bir dans araştırmacısıdır. 2004 yılında, Centre national de la danse'ta Les danses du temps'ı yayınladı. Université Paris V'de dans kürsüsünde ders verdi ve CNRS'teki (Centre national de la recherche scientifique) Gösteri Sanatları Araştırma Laboratuvarı'nın üyesiydi. Özellikle CNRS'te yer alan birçok yayın projesine (Des arts et des spectacles à la télévision, Les nouvelles formations de l'interprète) katıldı ve çeşitli dergilerde (Nouvelles de danse, Mouvement, Kinem...) makaleler yayınladı. Valenciennes Üniversitesi tarafından başlatılan ve araşırmacılarla sanatçıları bir araya getiren «Praticables» projesinin üyesidir. Aynı anda hem dansçı hem de koreograf olarak, Pierre Cottreau ile birlikte yönettiği "Mille Plateaux Associés" topluluğunun içinde sanatsal faaliyetini yürütüyor. İçinde LEX, Moi, Je ne suis pas un artiste, Une pièce mécanique'in de bulunduğu on bir koreografik parçayı birlikte ürettiler.

Hareket ve Olay. Çağdaş Dans ve Dönüştürme Pratikleri

Boyan Manchev

Bu konferansta, son işimle, hareket, değişim, metamorfoz ve olay kateogorilerini ilişkilendireceğim ve bunların zaman kategorisi ile olan temel bağlarını daha da ileri götüreceğim. İncelemenin yöntemsel varsayımı, ne görüngüsel ne de psikolojik olacak. Ontolojik de olmayacak ama onto-algısal olacak. Bu görüş radikal biçimde materyalisttir: duyarlı deneyimin alanını (Yun. aisthesis), dünyadaki eylemlerden, yani politik pratiklerden ayırmaz.

Onto-algısal bakış açısının, çağdaş dans düşüncesiyle nasıl bir ilişkisi var? Amacım, ontolojik bakış açısını çağdaş dansa uygulamak değil ama Onto-algısal kategorilerle çağdaş dans pratiklerinin kesiştiği noktaya bir ışık tutmaktır: bu noktada, post-dönüşümcü bir pratik su yüzüne çıkmaya başlar. Küresel kapitalizm iktidarının, "bizim" dünyamızın başkalaşmasıyla sonuçlanan (ekonomik) büyümenin dayattığı buyruklara boyun eğmek adına, dönüşüm olasılıklarını her geçen gün daha da fazla emip tükettiği bu zamanda, dönüşümün dönüşümü de bizim -felsefi, sanatsal, politik- görevimizidir.

Boyan Manchev Paris'teki International College of Philosophy'de program yöneticisi ve başkan vekilidir ve Sofya'daki New Bulgarian University'de Edebi Teori dalında doçenttir. Sofya Üniversitesi'nde ve Tiyatro ve Film Akademisi'nde konuk öğretim görevlisidir. ZKM (Karlsruhe), Tanzquartier (Viyana), CND (Paris), ICA (Sofya), Apexart (New York) ve Kunsthaus (Dresden)'de çeşitli projeler düzenlemiş veya proje ortağı olmuştur. Manchev 2000 yılında CNRS, Paris'teki INaLF'ta, 2001 yılında Free University of Berlin'de 2004 yılında Karlsruhe'deki ZKM'de, 2006 yılında Paris'teki EHESS'te, 2008 yılında Viyana'daki IWM'de ve 2009 yılında Weimar'daki Kolleg Friedrich Nietzsche'de konuk araştırmacı olmuştur. Ayrıca, Netherlands Institute for Advanced Studies'de (NIAS) Mellon burslusu ve Sofya'daki Centre for Advanced Study'de (CAS) NEXUS burslusu oldu. Manchev farklı alanlardan sanatçılarla da ortak çalışmalar yaptı ve Tim Etchells ve Adrian Heathfield'ın "The Frequently Asked" projesine (Tanzquartier Wien, 2007) ve Ivan Stanev'in "Moonlake" film projesine (2007) Ani Vaseva'nın "Svidrigajlov" adlı tiyatro projesine katıldı (Sfumato, Sofia, 2008). Bibliyografyasında, yüzden fazla kitap, deneme, makale ve Fransızca, İngilizce, Bulgarca, Almanca, İtalyanca ve Rusça röportaj bulunuyor. En son yayınlarından bazıları şunlardır: L'altération du monde. Pour une esthétique radicale. Paris: Lignes, 2009; La Métamorphose et l'Instant. Paris: La Phocide, 2009 (Fransızca); Rue Descartes n 64: La métamorphose (yay. haz. B. Manchev), Paris, PUF, 2009; The Body-Metamorphosis (Sofya: Altera, 2007).

13:30 - 15:30 PANEL 2
Zamanı Yeniden Örmek: Süre ve Yeniden Yapmalar

İki Zaman Arasında Bir Üçüncüsü Var

Janez Janša

Slovenya'da yapılmış iki neo-avangard performans Pupilija, papa Pupilo and the Pupilceks (1969) ve Monument G'nin (1972) yeniden gösteriminde ısrarlı bir biçimde "zaman" sergileniyor ve zamanlar yerinden kaydırılıyor: orijinal performansın zamanı, orijinal parçanın yeniden sergilenmesinin olanaksızlığından değil ama gerçekte o zamanın izleyicilerinin yeniden yerine konması olanaksız olduğundan kaybolmuş olur. Pupilija, papa Pupilo and the Pupilceks'teki temel yaklaşım, kopyalama, ödünç alma ve yeniden sahnelemeye dair farklı yöntemlerin sergilenmesi yönündeydi. Böylece izleyici bir seferde üç performans görmüş oluyordu: orijinal olan, sahnelenmiş olan ve ikisine de teğet geçen üçüncü bir performans. Monument G'nin yeniden sahnelenmesi göndermeler üzerine temellenmişti. Oyuncular, orjinal parçada (1972) rol almış iki kişiden ve bu gösteriden sonraki yıllarda doğan iki oyuncudan oluşuyordu. Hepsi de, kayıp olan orijinale gönderme yapıyorlardı ve izleyici ise, iki farklı zamanın birbirine yaklaşıp uzaklaştığı konuma yerleştirilmişti.

Janez Janša bir yazar, oyuncu ve yönetmendir. Miss Mobile, We are all Marlene Dietrich for - barışı koruma görevinde bulunan askerler için performans (Erna Omarsdottir ile birlikte) ve Pupilija, Papa Pupilo and the Pupilceks - Yeniden gibi disiplinlerarası performansların yönetmenliğini yaptı. Görsel yapıtlarının arasında Refugee Camp For the First World Citizens ve NAME Readymade bulunuyor. Jan Fabre üzerine hazırlanmış (JAN FABRE - La Discipline du chaos, le chaos de la discipline, Armand Colin, Paris 1994; Felemenkçe, İtalyanca ve Slovence olarak da yayınlanmıştır) bir kitabın yazarıdır ve 1996-2006 yılları arasında, bir gösteri sanatarı dergisi olan MASKA'da yayın yönetmenliği yapmıştır. Ljubljana, Slovenya'da bulunan yayın, yapım ve eğitim enstitüsü MASKA'nın yöneticisidir.

İlişkide Olmak

Adrian Heathfield

Heathfield bu sunumunda, süreç estetiğini tartışıyor ve performans sanatını yorumlamada kullanılan zaman modellerini sorguluyor. Tehching Hsieh ve Linda Montano'nun birbirlerine tam bir yıl boyunca iple bağlı kaldığı "Art/Life One Year Performance (1983-1984)" (Sanat/Hayat Bir Yıllık Performans [1983 - 1984])'ından yola çıkarak "ilişkide olmanın" ne demek olduğunu inceliyor. Bu sorunun izlerini performans sanatının erken örneklerinde sürerek, bu tür ilişkilerdeki  hareket ve duygulanım dinamiklerini ve bunların etik açılımlarını vurguluyor. Böylelikle, "ilişkisel estetiğe" dair güncel tartışmaların kültürel değerini sorgulamak için bir çıkış noktası oluşturuyor.

Adrian Heathfield, "canlı sanatlar" (live arts) ve performans alanlarında çalışan bir yazar ve küratördür.  Londra'daki Roehampton Üniversitesi'nde Performans ve Görsel Kültür Profesörüdür. Son kitabı LADA ve MIT Press tarafından  Mart 2009'da yayımlanan Out of Now: The Lifeworks of Tehching Hsieh'dir.

Yeni Babylon'da

Myriam Van Imschoot

Telekomünikasyon, gitgide daha da küreselleşen bir dünyada mekân kavramımızı değiştirmekle kalmadı, aynı zamanda, zaman algımızı da yeniden şekillendirdi. At The New Babylon (Yeni Babil'de) adlı gösterisinde Myriam Van Imschoot telefon dükkânını, geçmişle bir tanışma randevusu için alegorik bir alan olarak ortaya koyuyor. At The New Babylon, Uqbar Kolektifi'nin işinin bir parçası olarak İtalya'daki Manifesta sanat etkinliğinde yer aldı. İlk olarak, Jan Van Eyck Academy'deki bir konuşmanın metni olarak yazılmıştı. iDANS'ta ilk kez, ses eşliğinde okunacak.

Okuyanlar Myriam Van Imschoot | Öykü Myriam Van Imschoot | Ses Adham Hafez ve Myriam Van Imschoot

Myriam Van Imschoot (1969) KULeuven ve University College of London'da Alman Filolojisi ve Tiyartro Çalışmaları eğitimi aldı. Öncelikle bir dans eleştirmeni olduktan sonra, 2004 yılından itibaren işinin odağı, küratörlük, dramatürji, danışmanlık ve kendi performans yapıtlarına doğru kaydı. Meg Stuart, Benoît Lachambre, Philipp Gehmacher, Steve Paxton, Vera Mantero gibi isimlerle çalıştı. Jeroen Peeters'la birlikte; eleştiri, dramatürji ve hem dans alanında hem de diğer alanlarda sanatsal araştırmaya yönelik, farklı unsurların iç içe bulunduğu bir çalışma mekânı olar Sarma'nın sanat yönetmenliğini üstlendi. 2008 yılında, Christine De Smedt ile işbirliğinde, Pick up Voices adlı performansın yönetmenliğini yaptı ve Brüksel'deki Intimate Strangers Festival'inde bu parçanın ilk gösterimini yaptı; tiyatro kolektifi Tristero ile birlikte Living'in eş-yönetmeni oldu. Yapıtları için, Rockefeller Foundation, Die Höge ve Flaman Hükümeti'nden ödüller aldı. Şu anda, 2007'de başlattığı ve doğaçlama, sözlü tarih, ses ve felaket estetiğiyle ilgili birçok ortak çalışmanın da dahil olduğu büyük bir projeye dönüşen "Crash Landing Revisited (and more)" adlı araştırma projesi için Maastricht'teki Jan Van Eyck Academy'de misafir sanatçı olarak çalışmalarını sürdürüyor.

Adham Hafez, b koreograf, oyuncu ve besteci, ayrıca Mısır'daki yegane hareket araştırma etkinliği olan HaRaKa ve TransDance Festivali'nin yöneticisidir. Koreografi dalında birincilik ödülü vardır ve Kahire Operası ve Mısır Kültür Bakanlığı gibi kurumlardan Fazilet ve Liyakat sertifikaları aldı. Adham Hafez'in, göstergebilim çerçevesindeki pratikler ve teorilerle, post-medyum pratikleri, ayinsel törenler ve melez formları kapsayan bir çalışma yelpazesi vardır. Bu melez yapıtı, Mısır'da, Arap dünyasında ve Avrupa'da çeşitli etkinlikler vesilesiyle sergilenmiştir.

16:00 - 18:00 PANEL 3
Yeninin Seyri, Seyrin Yenisi 08: Şimdi ve Burada: Hangi Mekân, Hangi Zaman?

Bu panel bir ÇGSG organizasyonu olup
Zeynep Günsür ve Şafak Uysal tarafından hazırlanmıştır.

Yeninin Seyri, Seyrin Yenisi 08:
Şimdi ve Burada: Hangi Mekân, Hangi Zaman?

İstanbul Modern Sanat Müzesi ve Çağdaş Gösteri Sanatları Girişimi'nin işbirliğiyle düzenlenen "Yeninin Seyri, Seyrin Yenisi" başlıklı konuşma dizisinde, farklı disiplinlerden konuşmacılar bir araya gelerek dans, tiyatro ve performansın yeni form arayışlarını yerel bir bağlamda tartışmaya açıyor.

Dizinin sekizinci oturumu "Şimdi ve Burada: Hangi Mekân, Hangi Zaman?"başlığını taşıyor. iDANS festivali çerçevesinde gerçekleştirilecek bu son oturumun konuklarından Hilmi Yavuz zaman kavramının islam kültürü içinde nasıl ele alındığını tartışmaya açarken, Beliz Güçbilmez de Batı tiyatrosundaki perspektif anlayışıyla Türk tiyatrosundaki "genişletilmiş şimdi" algısı arasındaki farklılık ve benzerliklere dikkat çekecek. Son olarak Ersan Ocak sahnede video kullanımına odaklanacak ve video aygıtı ile çağdaş gösterimlerin temel referansı haline gelen "şimdi ve burada" ilkesi arasındaki çatışmayı değerlendirecek.

ÇGSG ile ilgili ayrıntılı bilgi:

www.cgsg-tr.org

http://www.bagimsiz-seyir.blogspot.com

http://bagimsizbulten.blogspot.com

Hilmi Yavuz

Bu bildiride, İslam ve zaman kavramı arasındaki ilişkilerden söz açılacak; İslam'da zamanın Hıristiyanlıktan çok farklı bir bağlamda kavranıp kavranmadığı, İslamî zaman kavrayışının "ilerleme" (progress) imkanının önünü kapatıp kapatmadığı, bu anlamda İslam zamanının Oryantalizm ile malûl olup olmadığı konuları tartışılacaktır.

Hilmi Yavuz, 1936, İstanbul doğumlu. İstanbul'da Kabataş Erkek Lisesi'ni bitirdi; İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi'nde okudu; bir süre gazetecilik yaptı; İngiltere'de  B.B.C. radyosu Türkçe Bölümü'nde çalıştığı yıllarda (1964-1969) Londra Üniversitesi'ne bağlı University College Felsefe Bölümü'nde yüksek öğrenimini tamamladı. Dönüşünde Cumhuriyet, Milliyet, Yeni Ortam gazetelerinde (bir kısmı Ali Hikmet imzasıyla) eleştiriler ve incelemeler yazdı. Uzun yıllar Mimar Sinan ve Boğaziçi üniversitelerinde "Uygarlık Tarihi" ve "Felsefe" okuttu; Mimar Sinan Üniversitesi'ndeki öğretim görevinden emekli oldu (2001). Halen Bilkent Üniversitesi Türk Edebiyatı Bölümü'nde öğretim üyesi olarak görev yapıyor. Şiir kitapları arasında  Bedreddin Üzerine Şiirler, Doğu Şiirleri, Yaz Şiirleri, Gizemli Şiirler, Zaman Şiirleri, Yolculuk Şiirleri, Hurufî Şiirler ve Kayboluş Şiirleri sayılabilir. Tüm toplu şiirlerinin yeni basımı, 2006 yılında, Yapı Kredi Yayıncılık tarafından Büyü'sün Yaz! adıyla yapıldı. Deneme ve incelemelerinden bir bölümü, Felsefe ve Ulusal Kültür, Roman Kavramı ve Türk Romanı, Kültür Üzerine, İnsanlar, Mekanlar, Yolculuklar, Özel Hayattan Küreselleşmeye, Budalalığın Keşfi, Kara Güneş, Sözün Gücü, Bulanık Defterler, Edebiyat ve Sanat Üzerine Yazılar ve Biz Bu Dünyadan Değil miydik? adlı yapıtlarında yer aldı. Taormina, Fehmi K.'nın Acayip Serüvenleri ve Kuyu adlarını taşıyan üç de anlatı kaleme aldı. Doğu Şiirleri ile 1978 Yeditepe Şiir Armağanı'nı, Zaman Şiirleri ile de 1987 Sedat Simavi Büyük Edebiyat Ödülü'nü kazandı. Ceviz Sandıktaki Anılar ile ilk gençlik yıllarına ilişkin anılarını derledi. Nobel Edebiyat Ödüllü Şili'li şair Pablo Neruda'nın 100. doğum yıldönümü dolayısıyla Neruda'nın şiirlerini Türkçe'ye çevirdiği için kendisine 2004 yılında  Şili Cumhurbaşkanlığı'nın özel Şeref Madalyası verildi.

Beliz Güçbilmez

Tiyatronun belkemiği olagelmiş yerli dramatik yazının, zamanı kavrama biçiminde Batı'dakine oranla önemli ve hatta kurucu nitelikte bir farklılık vardır. Konvansiyonel Avrupa dramı, zamanla kurduğu ilişkide, bugün ile geçmişi bir süreklilik kipi ile kavrar; dahası, bu kavrayışı dramatik kurulumunun omurgasına yerleştirir. Bu anlamda şimdi, ancak geçmişin içinden bakıldığında okunaklıdır. Bu dramatik ilke, oyun metinlerini Batı tiyatrosunun yüzyıllar boyunca yitirmeden koruyacağı perspektif ilkesine bağlar. Önde oyunun şimdisinde olup bitenler ile şimdiyi bu haliyle mümkün kılmış geçmiş muhtevası, geriye doğru bir kurulum içinde yerleştirilir ve nihayet en geride bir noktada, yani şimdinin anımsayabildiği kadar uzak bir geçmişte, perspektifli resimdeki gibi bir kaçış noktasına bağlanır. Bu nokta metnin asal anlam kapısını açacak anahtarı da içinde taşır. Bu geometri, bir bakıma yazarın perspektifini dayatan, zamanın uzamsallaştırılmasını sağlayan bir teknik olarak Batı tiyatrosunda defalarca sınanmıştır.

Yerli tiyatro bürokrasisinin bu yapıyı örnekleyen oyunlara işaret etmesine rağmen, yerli külliyatın sağlamadığı bir koşuldur bu. Burada yazılan metinlerde, model olarak alınması hedeflenen "geçmişte bir şey oldu" başlangıç önermesinin yerini "bir gün bir şey olur" önermesi almıştır. Bu önerme zamanın, ya da geçmişle ve gelecekle bağı koptuğuna göre an'ın oyunlar tarafından kavranma biçimini radikal bir biçimde değiştirir. Kendi anına tutunmuş ve birdenbire zuhur eden metin, bu anlamda temsilin içerdiği dışsallık ve temsil fikrini de baltalayarak, genişletilmiş bir şimdi kurar. Peki öyleyse performansın burada ters yüz etmeye çalıştığı ya da kendini marjında kurduğu çeviri değil de yerli tiyatro geleneği bu ise, bu durumda buralı bir performans geleneğinin Batı'dakinden farklı bir mücadele cephesi olması gerekmez mi?

Beliz Güçbilmez, 1971 yılında Ankara'da doğdu. Ankara Üniversitesi, Siyasal Bilgiler Fakültesi, İktisat Bölümü'nden mezun olduktan sonra, aynı üniversitenin Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Tiyatro Bölümü'nde yüksek lisans ve doktora eğitimini tamamladı. 1996-2000 yılları arasında Mersin Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Sahne Dekoru ve Kostüm Tasarımı Bölümü'nde araştırma görevlisi olarak çalıştıktan sonra, 2000 yılında DTCF Tiyatro Bölümü'ne öğretim görevlisi olarak girdi. 2008 yılında doçent ünvanı alan Güçbilmez halen aynı bölümde öğretim üyesi olarak görev yapmaktadır. Kuramsal çalışmalarının yanısıra, çevirmenlik ve oyun yazarlığı uğraşlarını sürdürmektedir. Tiyatro Araştırmaları Dergisi'nin yürütücülerinden biridir. Yayınlanmış yapıtları: Sophokles'ten Stoppard'a İroni ve Dram Sanatı (2005), Oyunlar: Kül Bellek / Frida (2006) ve Zaman/Zemin/Zuhur: Gerçekçi Türk Tiyatrosunda Minyatür Kurgusu (2007) Çevirileri: Karakterin Ölümü: Modernizmden Sonra Tiyatro / Elinor Fuchs, Aşkın İcadı / Tom Stoppard, Avant-Garde Tiyatro / Christopher Innes (ortak çeviri).

Ersan Ocak

"Güncel" dans, tiyatro veya performans eserlerinde, sahnede video kullanımının neredeyse "çağdaş" olmanın bir ölçütü haline geldiğini söyleyebiliriz. Daha düz bir ifadeyle, bugün dans, tiyatro ve performans eserlerinde video projeksiyon kullanımı ciddi bir eğilim haline gelmiştir. Ancak bu eğilimin cisim kazandığı pek çok örnekte sahne zamanı ve mekânını nasıl dönüştürdüğüne çok dikkat edilmeden devreye girdiği gözlemlenen video unsurunun (üretiminden sahneye yansıtma rejiimlerine kadar) ne amaçla kullanıldığı, esere ne kattığı gibi sorular üzerinde durulması gerekir. Sahne-video ilişkisini bu gözlükle incelemeye başladığımızda, karşımıza kendi içinde oldukça paradoksal bir başka durum çıkar. Dans ve tiyatronun "çağdaş"laşma sürecinde performans ve görsel sanatların zaman-mekan kavramsallaştırmasıyla girdiği ilişkiden (veya sürtünmeden) kaynaklanan bir paradokstur bu. "Çağdaş"laşan gösteri sanatının "şimdi ve burada" üzerinden işleyişi, sanatçının ve seyircinin, ayrı ayrı ve birlikte, şimdi ve burada olanları "tecrübe etmeleri"ne dayanır. Bu tecrübe, zaman içinde geriye/geçmişe düşer ve mekânın alabildiği sayıda insanla sınırlıdır. Günümüzde bu sınırlamanın video kayıt yoluyla aşılması özellikle dans, tiyatro, performans sanatçısı açısından iki biçimde önemli bir hal almıştır: 1. Eserin gelecek zamana kalabilmesi; 2. Eserin daha çok seyirciye veya küratör, kültür yöneticisi gibi belli otoritelere ulaşabilmesi. Tam bu noktada, şimdi ve burada olanın tecrübesine dayalı olan, gelecekte ve başka bir yerde olacak olana gösterilmek üzere "çağdaş" olanı kuran zaman-mekân kavramsallaştırmasıyla bir paradoksa düşer...

Ersan Ocak, 1969 yılında doğdu. 1993 yılında ODTÜ Şehir ve Bölge Planlama Bölümü'nden mezun oldu. ODTÜ'de Kentsel Politika Planlaması programından yüksek lisans, daha sonra da Bilkent Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü'nden doktora derecesi aldı. ODTÜ Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetim Bölümü'nde ve ODTÜ-GİSAM'da araştırma görevlisi; Başkent Üniversitesi, Radyo, Televizyon, Sinema Bölümü'nde öğretim görevlisi olarak çalıştı. 2003 yılında [laboratuar]'la tanıştı; ekiple çeşitli atölye çalışmaları yaptı; görsel-işitsel üretimlerine bir dönem dışarıdan destek verdi ve 2008 yılında da ekibin çekirdek kadrosuna katıldı. Eylül 2007'den beri faaliyetlerine bağımsız araştırmacı ve yönetmen olarak devam eden Ocak, çalışmalarını iki temel alanda sürdürüyor. Bir yandan kültürel/toplumsal araştırmalar yapıyor ve kent/mekân, mekân-bellek ilişkisi, mekân siyasası/sosyolojisi/kültürü üzerine çalışıyor. Diğer yandan da kent-siyaset-bellek üzerine belgesel ve deneysel filmler yapıyor. Bu bağlamda, kentler üzerine yaptığı deneysel filmleri, kent ve bellek ilişkisi üzerine yaptığı belgesel filmleri ve görsel-işitsel sözlü tarih çalışmaları var. Bunlara ek olarak, video-performans ve video-yerleştirme projeleri geliştiriyor/gerçekleştiriyor.